Techie IT
×
१ वैशाख, २०७८, बुधबार
जम्मा संक्रमित (नेपाल)
निको भएको
मृत्यु
जम्मा संक्रमित (विश्व)
गृहपृष्ठसमाचारकांग्रेस सुधार तीन आधारमा कार्य गर्ने

कांग्रेस सुधार तीन आधारमा कार्य गर्ने


आफ्नै नेतृत्वमा संविधान जारी गरेपछि भएको आम चुनावबाट नेपाली कांग्रेस इतिहासमा सबैभन्दा कमजोर भएपछि अहिले पार्टीलाई पुनर्जीवन दिनुपर्ने आवाज सबैभन्दा चर्को ढंगले उठ्न थालेको छ । नेपाली कांग्रेसमा अहिले नै पुनर्जीवन नै दिनुपर्ने अवस्थामा पुगेको छैन ।

तर अहिले नेपाली कांग्रेसका सुधारको जरुरत छ । अहिले सुधार गर्न सकिएन भने कुनै दिन पुनर्जीवन होइन इतिहासमा सीमित हुने कुरा पक्कै हो । योपटक इतिहासमा सबैभन्दा कमजोर कांग्रेस भएकै हो ।

यसरी कमजोर किन भयो भन्ने कारणको खोजी र समीक्षासँगै कांग्रेसले सुधारका लागि के गर्ने भन्ने पनि तय गर्न जरुरी छ । चुनावमा हार जित जे भए पनि समीक्षा हुन्छ । यो पटक पनि होला, तर यो पटक फगत समीक्षामा मात्र कांग्रेस केन्द्रित भयो भने इतिहासमा सीमित हुने निश्चित छ ।

यो पटक कांग्रेसले चुनावको समीक्षासँगै सुधारका आधारहरूको खोजी गर्न जरुरी छ । सुधारका आधारको खोजी गर्दा नेपाली कांग्रेसले धेरै आधारको खोजी गर्नुपर्ने अवस्था पनि देखिँदैन । कांग्रेसले विशेषगरी सुधारका लागि तीनवटा आधारको पहिचान गर्न सक्यो र यी तीन आधारमा कांग्रेसले यो बेलासम्म गल्ती गरेको महसुस गरेर अगाडि जान सक्यो भने कांग्रेस फेरि पनि नेपाली मतदाताको मनबाट टाढा जाने छैन । मतदाताले अहिले पनि कांग्रेसलाई निराश बनाएका छैनन् ।

यो पटक मतदाताले कांग्रेसलाई सुधारिएर आउने मात्र भनेका छन् । सुध्रिनका लागि पनि चुनावका बेलामा आम मतदाताले धेरै सर्त राखेका, धेरै असन्तुष्टि राखेको जस्तो देखिँदैन । कांग्रेसका परम्परागत मतदाताले रुख चिन्हमा मतदान गरे । तर नयाँ मतदाताले कांग्रेसमा सुधारको अपेक्षा राखे । कांग्रेस सुध्रिएमा ती नयाँ मतदाता कांग्रेसको पक्षमा पाँच वर्ष पछि आउने निश्चित जस्तो देखिन्छ । तर कांग्रेस सुधार भएन भने परम्परागत मतदाता पनि भड्किने छन् ।

कांग्रेसले सुधारका लागि तत्काल तीनवटा काम गर्न जरुरी छ । सबैभन्दा पहिलो काम भनेको आम नेता कार्यकर्ताले अवसरको न्यायोचित वितरण कांग्रेस गर्छ भन्ने सन्देश दिन जरुरी छ । अर्को, कांग्रेसले अब संगठन पुनर्निर्माण गर्छ भन्ने सन्देश पनि तत्काल दिनुपर्छ । त्यसैगरी नेपाली कांग्रेसले आफ्ना नीतिमा केही पुनर्विचार गर्छ भन्ने सन्देश आम मतदातालाई तत्काल दिनुपर्छ ।

अवसरको न्यायोचित वितरण
अवसरको न्यायोचित वितरण नगर्ने पार्टी नेपाली कांग्रेस हो भन्ने सन्देश आम कार्यकर्तामा मात्र होइन मतदातामा समेत पुगेको छ । यसलाई सुधार्नका लागि नेपाली कांग्रेसलाई एउटा अवसर पनि छ, त्यो भनेको समानुपातिकतर्फका सांसद चयनमा ध्यान दिन जरुरी थियो ।

तर कांग्रेसमा प्रदेशतर्फका समानुपातिक सांसदहरूको चयन गर्दा त्यो अवसरको सदुपयोग भए जस्तो लाग्दैन । दु:ख पाएका, अवसर नपाएका र अबको कांग्रेस बनाउन सक्ने अनुहार छान्ने भन्दा पनि कांग्रेसले गुटका राम्रा होइन हाम्रा छान्ने पराम्परालाई निरन्तरता दिएका कारण कांग्रेसको कार्यसम्पादन समितिमा विवाद देखियो ।

यतिबेलासम्म कुनै अवसर नपाएकाहरूको खोजी गरेको भए कसैले विरोध गर्ने विषय बन्दैनथ्यो होला । तर यहाँ त आफ्ना नाताका नभए, नेताका, नेता पनि नभए, गाउँका, गाउँका नभए गुटका छान्ने प्रयास हुँदा विवाद देखापर्‍यो ।

समानुपातिक भनेको आरक्षण हो । आरक्षणको सिद्धान्तलाई नै आधार मान्ने हो भने आरक्षणको कोटामा पर्ने मान्छेको अनुहार हेर्दा अन्य मुलुकमा हुने हो भने छानिने मान्छेलाई नै लज्जाबोध हुन्थ्यो होला । तर नेपालमा त्यो लज्जाबोध न छानिनेलाई हुन्छ न त छान्नेलाई हुन्छ ।

संसारकै सम्पन्न मान्छे पिछडिएको क्षेत्रबाट आरक्षित हुँदा पनि लज्जाबोध नहुने मुलुक नेपाल भएको छ । कोही आरक्षणका नाममा आजीवन आरक्षित भएका छन् । सधैं तिनै अनुहार कांग्रेसबाट आरक्षित हुँदा अरूले किन कांग्रेस हुने ? यो प्रश्न चुनावका बेलामा आम कांग्रेसका कार्यकर्तामात्र होइन मतदाताले उठाएका छन् ।

त्योभन्दा पनि अवसरलाई नेताका परिवार वा नेताका पीएहरूले उपयोग गर्ने अनि अवसर नपाउने सधैं कांग्रेस नै भइरहनुपर्ने यो अर्को प्रश्न कांग्रेसलाई गाउँगाउँमा गरिएको थियो ।

परिवार र पीएलाई समानुपातिक सूचीमा नाम राखेर चुनावी मैदानमा होमिएका नेताहरू फेरि अहिले पराजयको आरोप सधंै गाउँमा दु:ख गरेर कहिल्यै अवसर नपाएका कार्यकर्ता माथि लगाउन थालेका छन् । सबैभन्दा पहिले कांग्रेस अवसरको वितरणमा सुधार नगर्ने हो भने कांग्रेस कांग्रेस रहन्न ।

बीपीले २०१५ सालमा अवसरको न्यायोचित वितरण गरेका थिए, कर्णालीले पाएको थियो, दलितले पाएको थियो, हिमाल, पहाड, तराईले पाएको थियो भन्ने विषयलाई जनतासमक्ष लैजाने आधार पनि नेताहरूमा बाँकी रहन्न ।

संगठन पुनर्निर्माण
संगठनको संरचना कस्तो बनाउने भन्ने विषयमा कांग्रेसले बहस चलाउन जरुरी छ । कांग्रेसलाई मास बेस पार्टी भनिन्छ, तर संगठन कम्युनिस्टको जस्तो क्याडरबेसमा छ । क्रियाशील सदस्य दिने अनि ती क्रियाशीलका आधारमा नेतृत्व चयन गर्ने । यसमा कांग्रेसले सुधार गर्न आवश्यक छ ।

त्यो भनेको कांग्रेसले कि अब साधारण सदस्यता, क्रियाशील सदस्यता भनेर वितरण गर्नुपर्छ । या त सम्पूर्ण रूपमा मास बेस भएर नेतृत्व चयनको आधार बनाउनुपर्छ । क्रियाशील सदस्यता वितरण गरेर नेतृत्व छान्ने अनि मास बेस पार्टी हुँ भन्न अब कांग्रेसले छाड्नुपर्छ ।

अमेरिका, युरोपमा जस्तै आम मान्छेबाट नेतृत्व छानिनुपर्छ । आम चुनावका उम्मेदवार कांग्रेसको आन्तरिक चुनावबाट चयन हुनुपर्छ । मास बेस पार्टीमा को कहिले कांग्रेसमा आउँला, को कहिले कांग्रेस छाडेर जाला कुनै मतलव हुँदैन । अन्यथा अब कांग्रेस कांग्रेस रहन्न ।

मास बेस पार्टी होइन सदस्यता वितरण गरेर जाने हो भने अहिलेको क्रियाशील सदस्यता वितरण प्रणालीलाई परिमार्जन गर्नुपर्छ । यो चुनावपछि धेरै उम्मेदवारको गुनासो सुनिएको छ । पार्टीको कमिटीमा रहेका धेरै पदाधिकारीहरूलाई चुनावमा परिचालन गर्न समस्या पर्‍यो ।

पार्टीका विभिन्न कमिटीमा रहेका जिम्मेवार मान्छे आम मतदाताको जस्तो उम्मेदवारले फोन गरेन । उम्मेदवार आफ्नोमा आएन भन्ने जस्ता भाउ खोजेर बसेको गुनासो धेरै उम्मेदवारले गरेका छन् । यो एक ठाउँ दुई ठाउँ मात्र होइन हरेक निर्वाचन क्षेत्रमा भएको छ ।

यसलाई सुधार गर्ने एउटामात्रै उपाय भनेको क्रियाशील सदस्यता वितरण प्रणालीमा सुधार हो, या सदस्यता वितरण प्रणालीलाई खारेज गरेर पूर्ण रूपले मास बेस पार्टी बन्नु नै हो । अब पनि कांग्रेसले संगठनलाई यसरी पुनर्निर्माण गर्न सकेन भने कांग्रेस कांग्रेस रहन सक्दैन ।

नीतिमा पुनर्विचार
नेपाली कांग्रेसले यो पटक आम चुनावमा पराजय भएसँगै केही नीतिमा पनि पुनर्विचार गर्ने वा केही गलत नीति लिएको भन्ने पनि चर्चा सुरु भएको छ । केही नीतिमा पनि पुनर्विचार गर्नुपर्ने र पार्टी पछिल्लो समयमा लिएका केही नीति पनि गलत हुन् भन्न सक्नुपर्छ ।

पहिलो कुरा भनेको कांग्रेसले लिएका केही नीति अवश्य पनि गलत थिए । नेपाली कांग्रेस यही साता बीपी कोइरालाले लिएको राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलाप दिवस मनाउँदै छ । बीपी कोइराला आजैका दिन २०३३ सालमा मेलमिलापको नीति लिएर आठ वर्षको निर्वासन त्यागेर स्वदेश फिर्ता हुनुभएको थियो ।

यसरी स्वदेश फिर्ता हुँदा पनि उहाँले न कम्युनिस्टसँगको सहकार्य भन्नुभएको थियो, न त पञ्चायतसँगको सहयात्रा सुरु गर्नुभएको थियो । त्यो बेलाको परिवेशमा राजा र जनताका बीचमा मेलमिलाप भन्नुभएको थियो । तर कांग्रेसले २०४६ साल यता कम्युनिस्टहरूसँग नै सहकार्य गर्दै आयो ।

यो पछिल्लो समय कांग्रेसले लिएको नीति हो भने अब सुधार गर्नुपर्ने देखियो । किनकि नेपाली कांग्रेसका परम्परागत मतदाताले पनि कम्युनिस्टसँगको एकतालाई स्वीकार गरेनन् । त्यो स्वीकार नगरेको तथ्य स्थानीय तहको चुनावमा चितवनमा देखियो । भरतपुर महानगरपालिकामा कांग्रेससँग स्पष्ट बहुमत हुँदा हुँदै पनि माओवादीलाई प्रमुख छाड्ने पार्टीको निर्णयलाई त्यो बेला नै जनताले एक ढंगले अस्वीकार गरेका हुन् ।

त्योभन्दा पछि प्रदेश र प्रतिनिधिसभा चुनावमा नेपाली कांग्रेसले वाम गठबन्धन बनेपछि लोकतान्त्रिक गठबन्धनको प्रयास गर्‍यो, तर सफल हुन सकेन । यो सफल नहुनुका पनि केही आधार छन्, ती आधार केलाउने हो भने फेरि एकपटक बीपी कोइरालालाई सम्झन जरुरी छ ।

त्यो भनेको बीपी कोइरालाले कट्टर पञ्चहरूलाई स्वीकार गर्नुपर्छ भनेका थिएनन् । तर कांग्रेसले तिनै पञ्चसँगको सहयात्रा गरेर लोकतान्त्रिक होइन झन्डै झन्डै दक्षिणपन्थी गठबन्धनको प्रयास गर्‍यो ।

पूर्वपञ्चहरूसँगको गठबन्धन बनाउँदै गर्दा नेपाली कांग्रेसले हिजोसम्मका सहयात्री मधेसी दललाई भने बेवास्ता गर्‍यो वा मधेसमा गठबन्धन बनाउन सकेन । यो कांग्रेस नेतृत्वको कमजोरी हो ।

कांग्रेस नेतृत्वको लोकतान्त्रिक गठबन्धनमा कमल थापाजस्ता पूर्वपञ्च अटाउने तर हिजोका दिनमा कांग्रेसको राजनीतिमा रहेका महन्थ ठाकुर, शरदसिंह भण्डारीहरू नअटाउने होइन कुनै पनि हालतमा अटाउनु पर्दथ्यो । यहाँनेर कांग्रेसको नेतृत्व चुकेको हो ।

त्यसैगरी अब नेपाली आफ्ना केही नीतिगत विषयमा सुधार गर्नैपर्छ । कांग्रेसले यसरी नीतिमा सुधार नगरेसम्म कांग्रेसको सुधारको कल्पना गर्नै सकिँदैन । बीपीको नेतृत्वपछि नेपाली कांग्रेसले कहिल्यै पनि लोकतन्त्र र प्रजातन्त्रका मूल्य र मान्यताहरूलाई व्यवहारमा उतार्न सकेन ।

यो विषयमा कांग्रेस जति पछि हुँदै गयो त्यति पछि पर्दै गयो । कांग्रेसको विदेश नीति कांग्रेसको शिक्षानीति कांग्रेसको स्वास्थ्यनीति, कांग्रेसको अर्थनीति के हो ? यी विषयमा अब साँच्चै जनताले बुझ्ने भाषामा स्पष्ट रूपमा नीति तयार गर्नुपर्छ । कांग्रेसका पालामा सुरु गरेको खुल्ला बजार अर्थतन्त्रका कारण आजको मुलुक सम्भव भएको हो । यसमा कुनै दुविधा भएन ।

तर कांग्रेसका पालामा हुन नसकेका अरू धेरै विषय छन् । कांग्रेसका पालामा सामाजिक सुरक्षाका विषय के काम भए ? खुल्ला बजारका कारण मुलुकको अर्थतन्त्र त जोगियो तर खोइ कांग्रेसका कारण विपन्नले आय गर्ने मौका पाएको अनि खोइ निमुखले न्याय पाएको ।

अर्को सुधार गर्नै पर्ने र छलफल हुनै पर्ने विषय भनेको अहिले कांग्रेसले चुनावको साँच्चै समीक्षा हो । त्यो समीक्षा भनेको कसैले कसैलाई आरोप, प्रत्यारोप गर्ने भन्दा पनि नेतृत्वले गर्न नसकेको विषय र अब नयाँ नीति के हुन सक्छ भन्नेमा छलफल हुन जरुरी छ । नयाँ नीतिमा बहस हुँदा नयाँ कांग्रेसका बारेमा छलफल नयाँ कांग्रेस बन्दै गर्दा नयाँ नेतृत्व पनि जन्मन्छ । (देशान्तरबाट)




तपाईको प्रतिक्रिया दिनुहोस